
Muziek: Banana Boat Song van Harry Belafonte in een piano arrangement
Bij de supermarktketen Plus kom ik een groot bord tegen bij de groente/fruit afdeling: Bananen Fairtrade Klimaatneutraal uit Colombia, een koopje van € 2,19 per kilo. Ik bekijk de tros van nabij en ik zie een aantal stickertjes op het groen/geel van de vruchten.
Op de site van de Plus kom ik een aparte bananenhandel tegen, waar me de broek van afzakt:
- Biologisch, Fair Trade, Klimaatneutraal: € 2,19 per tros (hoe zwaar is dat trosje?).
- Fair Trade: € 1.55 per tros (hoe zwaar is dat trosje?).
- Fair Trade, Klimaatneutraal: € 2,19 per kilo.
Drie predicaten vallen me op: Biologisch, Fairtrade en Klimaatneutraal. Soms zie je daarnaast nog de sticker met het kikkertje en andere aankondigingen van klimaatvriendelijkheid. Ik denk dat we goed geld betalen voor die certificeringsstickers.
Groothandelsprijs voor bananen ligt op dit moment iets onder € 0,95. Uit een oud cursusboek Middenstandsdiploma weet ik dat die prijs met een factor 2,2 wordt vermenigvuldigd om de winkelprijs te krijgen. Dat klopt aardig.
Vergelijkingsmateriaal in de vorm van niet gecertificeerde bananen heb ik helaas niet, de Plus verkoopt alleen bananen met predicaatstickertjes. Bij Albert Heijn, Jumbo en Dirk idem dito.
Reden om eens in deze materie te duiken.
Biologisch
Het predicaat Biologisch is al wat ouder. Vroeger kwam ik de term tegen in alternatieve idealistiese speciaalzaakjes, nu vind je die massaal in de supermarkt.
Je mag het predicaat gebruiken als je bananen met zo min mogelijk kunstgrepen zijn gekweekt. Dat legt bijvoorbeeld restricties op bestrijdingsmiddelen en het gebruik van kunstmest. Dat is juist met bananenteelt een groot probleem omdat het leidende bananen-ras, de Cavendish, gevoelig is voor schimmelziekten. Hoe het met genetische modificatie zit, is overigens zeer onduidelijk. Men ziet dat in bepaalde wetenschapskringen als de oplossing om de gevoeligheid voor ziekten te elimineren.
Het is dus de vraag of bananen nog wel biologisch kunnen zijn. Als het aan de Europese Unie ligt is genetisch modificeren geen probleem, je hoeft het zelfs niet meer op de verpakking te zetten. Blijft het dan nog gezond?
Biologische producten zijn over het algemeen duurder dan de niet gecertificeerde equivalenten.
Fair Trade
Fairtrade, eerlijke handel, beoogt een eerlijker inkomen voor producenten, met name in de Derde Wereld. Hun slogan in de zestiger jaren was Trade not Aid. Een stille kritiek op ontwikkelingshulp die regelmatig ter plaatse niets uithaalde wegens culturele verschillen tussen hulpverleners en geholpenen. Daarnaast verdween er ontwikkelingsgeld in de zakken van lokale “tussenpersonen” die op allerlei niveaus een graantje afpikten.
Ooit zette Fairtrade zich in om handelsvoorwaarden te verbeteren zodat producenten hun eigen leef- en werk omstandigheden zelfstandig beter konden maken. Tegenwoordig is het pakket van de organisatie nogal uitgebreid met de consultancy mode van nu, duurzaamheid, klimaat, gendergelijkheid en de enigszins discutabele Sustainable Development Goals.
😉 Ik hoop dat die gendergelijkheid wel gaat over gelijkheid van mannen en vrouwen, een regenboogvlag lijkt me die mensen niet veel verder te helpen…
Opvallend is dat Fairtrade slechts over landbouwproducten gaat. Olie en andere delfstoffen vallen nog steeds onder de koloniale doctrine: Uitzuigen en wegwezen. Tja, als je Fair Trade daarop gaat toepassen, kunnen we hier al helemaal geen elektrische auto’s en zonnepanelen meer betalen. Dat vinden onze klimaatzeloten vast niet leuk.
In Niger hebben ze dat waarschijnlijk begrepen: Na de coup aldaar willen ze de weggeefprijsjes die Frankrijk voor delfstoffen betaalt drastisch verhogen. Wat vermoedelijk zal leiden tot militair ingrijpen onder regie van het Westen om “de (oude financiële) orde te herstellen”.
Men drinkt een glas en alles blijft zoals het was.
Op zich vind ik Fair Trade een goed initiatief. Zolang ze zich tot de core business beperken: Een eerlijke prijs voor de producten, zodat de mensen zelf betere leefomstandigheden kunnen creëren. Al die modernistische extra’s rond klimaat en gender lijken leuk, maar zijn naar mijn idee niet goed voor het eindresultaat.
Ik ben wel verbaasd over het percentage 100%. Heb je ook 10% Fair Trade? Hoe eerlijk is dat dan nog?
Uiteindelijk betaalt de eindgebruiker, de gewone consument, die eerlijke (hogere) prijzen. Ik betwijfel het of de tussenpersonen eraan bijdragen en de Fairtrade organisatie is ook niet gratis. Toch lijkt er maatschappelijk draagvlak te zijn om meer te betalen voor eerlijke handel.
Het lijkt wel een aflaat: Zodra het muntje in het kistje klinkt, verbetert de gelijkheid in de wereld gezwind.
Laat ik het idealisme noemen, net zoals het bijdragen aan liefdadigheidsorganisaties met een marktconforme directie en goed betaalde schnabbels voor Bekende Nederlanders. Ja, de tegenwoordige vercommercialisering van de liefdadigheid roept enig cynisme bij me op. Een doel dat middelen heiligt moet je kritisch bekijken.
Het betekent wel dat ik door mijn beperkte budget minder bananen kan kopen… Dat is beroerd voor producenten die per kilo betaald krijgen. Ah, vandaar dat ze lichtere trosjes verkopen, die lijken voordeliger.
Onderzoek naar de bananenprijs levert me wel iets bijzonders op. De kiloprijs voor Fair Trade en reguliere leveranciers zoals Chiquita en Fyffes is gelijk. Waarin zit nu het verschil voor de producenten?
Dat brengt me op de interessante site Ethical Consumer. Die site vertoont een ranking van bananenproducenten op maatschappelijke verantwoordelijkheid. Chiquita komt daar redelijk uit met een 6 a 6,5 uit 10, Fyffes Fairtrade scoort een magere 1,5 en de niet-Fair Trade Fyffes zit zelfs op 0,5. De site beveelt zelfs aan om Chiquita en Fyffes te mijden.
De verwarring wordt weer groter. Maatschappelijke verantwoordelijkheid gaat verder dan eerlijke prijzen alleen, maar het geeft me wel te denken. Is ook Fair Trade een leeg verkooplokkertje geworden?
Klimaatneutraal
Klimaatneutraliteit voor bananen die helemaal van de andere kant van de wereld komen… Colombia is niet naast de deur.
Hoe krijgen ze dat voor elkaar? Er zit toch een enorm traject tussen een bananenplantje inzaaien in Colombia en de banaan in Nederland op je bord? Noem maar op: Landbewerking, levensonderhoud, bestrijdingsmiddelen, vervoer -vlak de massaal uitstotende bananenboot niet uit- plus alle energie voor kweken en conserveren van de bananen.
Dat vraagt om een nadere definitie van klimaatneutraal. Die is nogal beperkt.
Kort gezegd, wat je aan broeikasgassen (waaronder CO2) uitstoot, dien je te compenseren met acties om die uitstoot te neutraliseren, ook wel negatieve emissie genoemd. Bomen planten (koolstof-assimilatie), algen kweken (oppassen voor zee-verstikking), uitstoot verminderen en energie op andere wijzen opwekken dan uit fossiele brandstoffen.
De meeste groene partijen zijn daarbij allergisch voor kernenergie, ook al weten we nu al dat zonnepanelen en windenergie van zijn leven de vraag niet gaan bevredigen. Krijgen we dan een avondklok? Om zeven uur de stroom eraf? Iedereen kindertjesbedtijd?
Klimaatneutraliteit zou opwarming van de Aarde voorkomen. Misschien… Hangt van je modellering af. Desondanks wordt deze opwarming uitentreuren en eindeloos herhalend als oorzaak van alle klimaatcapriolen aangewezen. En vooral de schuld die wij daaraan zouden hebben.
Klimaatneutraal gaat niet alleen over CO2, maar houdt ook andere broeikasgassen in. Methaan is een voorbeeld, een gas dat vrijkomt bij biologische processen, zoals in mest. Ah, aardgas bestaat voor meer dan 80% uit Methaan. Win-win! Alleen pech dat het economisch onhaalbaar wordt geacht om het “biologisch” te winnen. Bovendien moeten de runder- en varkensboeren dan blijven, wat weer niet naar ’t zin is van onze Stikstofgelovigen.
Klimaatneutraal is absoluut niet milieu-neutraal. Aha, een nieuw begrip. Ja, simpel: Bij milieuneutraliteit ruim je de rommel die je maakt bij produceren, gebruik en afdanken weer netjes op zonder dat het leefklimaat daaronder lijdt. Dat is bij klimaatneutraliteit een illusie met milieuonvriendelijke zaken als autobatterijen, windmolen-afval, zonnepanelen-afval en warmtepompen.
Kortom: Het stickertje klimaatneutraal zegt me niet zoveel. Ook dit predicaat werkt overigens prijsverhogend.
Persoonlijk zou ik voor milieu-neutraliteit gaan. Dat is leefklimaat. Een ecologische voetafdruk is veel ingrijpender dan een koolstof-voetafdruk.
Wie gaat dat betalen? Als ik naar het huidige beleid kijk, is dat de eindgebruiker, jij en ik, via de prijzen voor levensonderhoud zelf, via verduurzaming onder drang en via de belastingen die onze elite-idealisten ons opleggen voor het hogere doel.
Ja, dat doel gaat sky-high en world-wide. Wel, een vliegreisje naar New York en een comfortabel verblijf horen daar toch gewoon bij? Je moet toch regelmatig voortgangsoverleg organiseren en internationaal van gedachten wisselen? En al die verantwoordelijkheid voor de Aarde moet toch ook dik worden betaald?
Wij krijgen als troost een plakmedaille. Een stickertje Klimaatneutraal, die kun je bij de kassa onopvallend aan je medemens tonen. Kijk eens !!! Goedgekeurd door de Nederlandse Vereniging van Klimaatbezorgden. Het kost een paar cent, maar dan heb je ook wat. Ook goed voor je consuminderen.
Zou ik door al die stickertjes en certificaten met achterliggende (N)GOs soms mijn hoop op een betere en eerlijkere wereld verloren hebben?