
Muziek: Sister Moonshine van Supertramp
26 Oktober 1973
Vandaag zat ik met Julie in het hok bij Baardmans en Mooie Schrijfster. Ditmaal vroegen ze aan mij hoe ik tegenover haar stond. Ik vind het toch zo moeilijk om het daarover te hebben. Julie is soms okee, soms is ze niet te harden.
Ik gaf toe dat ik ontzettend humeurig werd als Ma haar steeds weer opvoerde als het lieve meisje dat alles goed deed, zo zorgzaam was en zoveel over had voor het gezin. Ik moest steeds aan haar een voorbeeld nemen. Dat dat ervoor zorgde dat ik niet altijd aardig tegen Julie ben.
Julie werd verdrietig. Ze zei dat ze zo zat was van die rol die Ma haar toedichtte, dezelfde die zij in haar kindertijd had moeten vervullen. Toen vertelde ze hoe moeilijk ze het had gevonden dat zij het huishouden moest runnen toen Ma in het ziekenhuis lag, want Pa was daar zo onhandig in. Zij had het gevoel gehad dat iedereen haar zat af te meten aan Ma, iets dat ze gewoon niet kon waarmaken.
Ze zei dat ze een heel ander meisje wilde zijn, dat ze eigenlijk naar een andere school wilde, iets wilde doen met kunst en gewoon uit de band springen. Dat ze zich wezenloos geschrokken was van dat ze misschien wel zwanger was en op haar kamer had zitten janken van opluchting toen de test negatief was.
Ze wilde niet verder met haar vriendje, ik kon dat wel begrijpen, want die jongen was soms niet aardig en heel erg opdringerig en bezitterig.
Ik begrijp niet waarom ze dat vertelt waar ik bij ben. Of zou ze mij vertrouwen? Dat deed me iets. Het voelde zo ongewoon.
***
De keuken wordt Patrick te benauwd. Door de hal en de gang loopt hij naar de speelhal en gaat voor het raam staan in de slaapkamer rechtsvoor. Ooit Julie’s hoekje, tot ze voor Patrick’s eindexamen uit huis ging. Toen kon Chantal weer naar de raamkant verhuizen.
Hij denkt aan Julie en de gespannen relatie die ze hadden. Wat ze echt voelde werd pas duidelijk tijdens de gezinstherapie. Het leek alsof de kwestie rond haar dreigende zwangerschap iets had opengebroken. Hij gaat op het bed zitten en leest.
***
“Vandaag wil ik graag een gesprek tussen jullie, de oudste zus en oudste broer in het gezin,” kondigt Baardmans aan, “ik heb soms het gevoel dat er een hele generatie verschil zit tussen jullie en de jongere kinderen. Ik ben nieuwsgierig naar jullie bevindingen en of jullie verschil zien.”
Patrick kijkt Julie aan. Wat zou ze te vertellen hebben? Moet hij bang zijn dat ze uit de school klapt? Of zou zij even bang zijn voor hem?
Mooie Schrijfster bekijkt het tafereel rustig, en slaat een nieuwe bladzijde in haar notitieboek op. Halverwege, ziet Patrick, heeft ze al zo veel opgeschreven?
“We beginnen met jou, Patrick, hoe sta jij tegenover Julie?”
Patrick bloost: “Ik weet niet wat ik moet zeggen,” geeft hij tot zijn eigen verbazing toe, “we bemoeien ons niet heel veel met elkaar. Soms is ze okee, soms is ze stomvervelend, ik ben dan hartstikke boos op haar.”
“Waardoor komt dat?”
Patrick aarzelt: “Vaak komt het niet door haar, maar door mijn moeder.”
“Dat is interessant,” merkt Baardmans op, “wil je me daar iets meer over vertellen?”
“Ma zegt ontzettend vaak dat ik een voorbeeld aan haar moet nemen, dat ze meehelpt thuis en altijd haar huiswerk maakt en nooit ruzie maakt en van die leuke creatieve dingen doet en lief en attent is. Ik voel me dan… waardeloos en dan word ik boos. Ik doe gewoon niet hetzelfde als zij.”
“Dacht je dat ik dat leuk vind?” zucht Julie, “ik zit er ook tussenin, hoor.” Patrick kijkt op. Haar blik toont iets wat hij nog niet eerder heeft gezien.
“Vertel eens,” nodigt Baardmans uit. Mooie Schrijfster werpt een blik op haar. Dezelfde aanmoediging, merkt Patrick.
“Al vanaf dat ik me herinner, moet ik een rol vervullen,” Julie wrijft door haar haren, een weerbarstige lok glipt terug in het gareel, “ik speel de perfecte oudste dochter. Toen ik klein was, was ik blij, het leverde me vriendelijke gezichten op, vooral van Ma, en aanmoediging, en zelfs privileges. Ik wist toen niet beter.”
“Interessant,” merkt Baardmans op, “wanneer kwam je erachter dat je een rol speelde?”
“Toen Ma zes weken in het ziekenhuis terechtkwam en ik het huishouden moest doen, koken, wassen, schoonmaken, alles. En naar school gaan en huiswerk maken, natuurlijk.”
“Dat lijkt me best veel,” zegt Mooie Schrijfster, “hoe ging dat?” Patrick is verbaasd, normaal zegt ze bijna nooit iets.
“Klote. Ik kon niet koken, ik kon niet overweg met de programma’s van de wasmachine die Pa “gerepareerd” had, dat ding waste steeds te warm, de stofzuiger liet de stoppen doorslaan en strijken ging in de kreukels.”
“Hielpen de anderen je niet?”
Julie schudt haar hoofd: “Van de wal in de sloot. Dit is niet hoe Mama het doet, dat is niet hoe Mama het doet, zo zijn we het niet gewend, dat is niet te vreten, Mama doet het veel beter.
Pa is een hork met huishouden, daar heb je niks aan, en Patrick en Peter klooiden de zaak alleen maar op, stelletje mannetjes die nog geen aardappels kunnen schillen. Toen snapte ik wat voor rol ik in dit gezin had.”
Ze haalt diep adem, “precies waar Ma over klaagde als ze het tegen mij over Oma had en wat ze allemaal moest in haar jonge jaren, hoe blij ze was geweest om uit huis te zijn, totdat Patrick er tussen kwam en ze noodgedwongen weer terug moest naar huis om daar in te wonen tot Pa werk had. Toen begreep ik dat die rol erfelijk was.”
Ze kijkt fel naar Patrick: “Denk daar eens aan als je weer eens kwaad bent over mijn goede voorbeeld. Ma gebruikt mij daarvoor. Ikzelf wil anders zijn, nee ik wil gewoon mezelf zijn, gewoon eens domme dingen doen, uit de band springen, jong zijn. Mijn ijver op school, de leuke creatieve dingen die ik doe, die zijn van mij. Ik hoop dat dat lieve en attente ook klopt. Maar dat voorbeeld is een verzinsel van Ma.”
Patrick bloost: “Domme dingen doen, zoals twee weken terug…”
“Inderdaad, dat was dom. Niet om wat ik deed, hoor. Weet je waarom ik bang was? Als ik zwanger geworden was, was me hetzelfde overkomen als Ma, en dan had ik het anders moeten doen dan zij met jou. Alleen, want met Dick had ik het nooit gered, die dreutel, die maakt zijn opleiding niet af en had geen cent binnengebracht. Dan was ik definitief ideale-dochter af geweest. Op de een of andere manier joeg me dat doodsangst aan. Ik heb zitten janken van blijdschap op mijn kamer toen de test negatief was. Nee, Ma heeft mijn tranen niet gezien, daar schaamde ik me voor.”
“Ik heb er echt niks van gezegd, Julie. Ook niet in dat kruisverhoor van Ma.”
Julie zucht: “Dank je , Patrick. Solidariteit is zeldzaam in dit gezin. Weet je, ik had eigenlijk het liefste een ander meisje willen zijn, op een andere school gezeten met dromen van een ander vak, iets in de kunst of zo. Ik weet niet eens wat ik moet als ik eenmaal geslaagd ben dit jaar. Eerst maar werken, denk ik, en dan maar verder kijken.”
Baardmans trekt een wenkbrauw op: “Je bent verrassend openhartig, Julie. Is dit wel een goed moment om te vragen hoe jij tegenover Patrick staat?”
“Ik pak gewoon de gelegenheid. Patrick, jij bent vaak okee, behalve als je als een enorme angsthaas voor Ma in een holletje kruipt en daar niet uit durft te komen en met iedereen verbonden zoekt om geen gevaar te lopen dat zij jou aanpakt. Zij heeft ook een reactie nodig, en niet alleen van mij. Oefen er maar alvast mee, want zodra er een gelegenheid is, ben ik weg hier. Dan sta je er alleen voor, want aan Peter heb je niks en Chantal is nog te klein.”
“Dat klinkt nogal radicaal, Julie,” merkt Baardmans op.
“Let maar op, mijnheer, vroeg of laat heeft iedereen zijn eigen manier om aan dit gezin te ontvluchten.”
“Peter ook? Je vertelde me de vorige keer dat je jezelf rot ergerde aan de manier waarop je moeder Peter steeds in bescherming nam en zijn streken goedpraatte.”
“Ik zeg het nog maar een keer, mijnheer, waar denk je dat Peter nu mee bezig is? Zij laat hem alle ruimte daartoe terwijl ze ons vast bindt. De reden waarom we hier zitten, toch?”
Baardmans slikt: “Daar moeten we het in een volgende sessie over hebben.” Mooie Schrijfster noteert bedaard door. Zag Patrick daar een zweem van een glimlach?
Dan kijkt hij naar Julie. Misschien moet hij voor een paar dingen toch maar een voorbeeld aan haar nemen.